Huilt je baby veel, spuugt hij flink of heeft hij eczeem dat maar niet weggaat? Dan vraag je je misschien af of het koemelkallergie is. Bij koemelkallergie reageert het afweersysteem van je baby op het eiwit in koemelk. Dat kan klachten geven aan de huid, de darmen of de luchtwegen. Koemelkallergie bij een baby komt voor bij ongeveer 2 tot 3 op de 100 kinderen en gaat bij de meeste kinderen vanzelf over.
Het lastige is dat veel van deze klachten ook bij gezonde baby’s voorkomen. In dit artikel lees je welke symptomen kunnen wijzen op koemelkallergie, hoe een arts de diagnose stelt, welke voeding je baby dan nodig heeft en wanneer je de huisarts belt.
In het kort
- Koemelkallergie is een reactie van het afweersysteem op koemelkeiwit, niet hetzelfde als lactose-intolerantie.
- Symptomen zijn onder meer eczeem, netelroos, spugen, diarree, krampen en slecht groeien.
- De diagnose stelt een arts, meestal met een periode zonder koemelk en daarna een test met koemelk.
- Ga niet zelf experimenteren met voeding: overleg altijd eerst met de huisarts of het consultatiebureau.
- Meer dan de helft van de kinderen is op 1-jarige leeftijd al over de allergie heen.
Wat is koemelkallergie bij een baby?
Koemelk bevat eiwitten, zoals caseïne en wei-eiwit. Bij koemelkallergie ziet het afweersysteem deze eiwitten ten onrechte als gevaarlijk en reageert het erop. De darmwand van een baby is nog niet volledig ontwikkeld, waardoor eiwitdeeltjes makkelijker in het bloed terechtkomen. Dat is een van de redenen dat koemelkallergie vooral bij jonge baby’s voorkomt.
Kinderen die gewone flesvoeding krijgen, krijgen koemelkeiwit binnen via de voeding, want de meeste zuigelingenvoeding is gemaakt op basis van koemelk. Maar ook baby’s die borstvoeding krijgen, kunnen klachten hebben: kleine hoeveelheden koemelkeiwit uit wat de moeder eet, komen in de moedermelk terecht.
De kans op koemelkallergie is groter als een ouder, broer of zus een vastgestelde allergische aandoening heeft, zoals hooikoorts, astma of eczeem.
Verschil met lactose-intolerantie
Koemelkallergie wordt vaak verward met lactose-intolerantie, maar dat is iets anders. Bij lactose-intolerantie kan het lichaam de suiker in melk (lactose) niet goed verteren. Dat heeft niets met het afweersysteem te maken. Bij baby’s is echte lactose-intolerantie zeldzaam; moedermelk bevat zelf ook veel lactose.
Symptomen van koemelkallergie bij je baby
Koemelkallergie kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige baby’s reageren binnen enkele minuten tot twee uur na de voeding, bij andere baby’s ontstaan klachten pas na uren of dagen. Vaak heeft een baby klachten op meer dan één plek tegelijk.
| Waar | Mogelijke symptomen |
|---|---|
| Huid | Eczeem, jeuk, netelroos (bultjes), rode vlekken of zwelling rond mond en ogen |
| Maag en darmen | Veel spugen of overgeven, diarree, krampen, slijm of bloed in de ontlasting, verstopping |
| Luchtwegen | Niezen met helder snot, piepende ademhaling, hoesten |
| Algemeen | Veel en ontroostbaar huilen, slecht drinken, achterblijven in gewicht en groei |
Koemelkallergie en uitslag
Huidklachten zijn een van de meest voorkomende signalen. Denk aan eczeem op de wangen, in de plooien van armen en benen of over het hele lijf. Netelroos, rode bultjes die jeuken en snel verschijnen, kan ontstaan kort na het drinken. Eczeem alleen betekent overigens niet automatisch dat je baby koemelkallergie heeft: de meeste baby’s met eczeem hebben géén voedselallergie.
Wanneer is de kans groter?
Een arts denkt eerder aan koemelkallergie als klachten steeds na koemelk optreden, als er klachten op verschillende plekken tegelijk zijn, als er geen andere verklaring is en als de klachten blijven ondanks de gewone behandeling, bijvoorbeeld van eczeem.
Hoe wordt koemelkallergie vastgesteld?
De eerste stap is een gesprek met de huisarts, de jeugdarts van het consultatiebureau of de kinderarts. Die vraagt naar de klachten, de voeding en allergieën in de familie, en onderzoekt je baby. Een bloedtest of huidtest alleen is niet genoeg om koemelkallergie vast te stellen.
Meestal volgt een proefperiode zonder koemelk, en daarna een test om te kijken of de klachten terugkomen:
- Eliminatie: je baby krijgt ongeveer 4 weken geen koemelkeiwit. Bij flesvoeding gebeurt dat met speciale voeding, bij borstvoeding laat de moeder zuivel weg.
- Evaluatie: de arts bekijkt of de klachten duidelijk minder zijn geworden.
- Provocatie: onder begeleiding van de arts krijgt je baby weer koemelk. Komen de klachten terug, dan is de diagnose waarschijnlijk.
Die laatste stap voelt soms spannend, maar is belangrijk. Zonder provocatie weet je niet zeker of het echt koemelkallergie is, en dan houd je je baby misschien onnodig lang op een beperkt dieet. Bij een baby die eerder heftig reageerde, gebeurt de provocatie in het ziekenhuis.
Wat kun je doen bij koemelkallergie?
De behandeling bestaat uit het weglaten van koemelkeiwit. Hoe dat eruitziet, hangt af van de voeding die je baby krijgt.
Bij borstvoeding
Je kunt gewoon doorgaan met borstvoeding. Soms adviseert de arts de moeder om zelf geen zuivel en koemelkeiwit meer te eten. Dat vraagt om goede begeleiding: een diëtist kan helpen om toch genoeg calcium en andere voedingsstoffen binnen te krijgen. Met vragen over het voeden zelf kun je terecht bij een lactatiekundige.
Bij flesvoeding: hypoallergene voeding
Baby’s met koemelkallergie krijgen speciale voeding waarin het koemelkeiwit in kleine stukjes is geknipt, zodat het afweersysteem er niet op reageert. Op de verpakking staat dan ‘sterk’ of ‘intensief gehydrolyseerd’. Helpt dat niet genoeg, dan kan de arts aminozuurvoeding voorschrijven. Deze voeding is verkrijgbaar bij de apotheek en wordt met een voorschrift van de arts soms vergoed door de zorgverzekeraar.
Let op het verschil met HA-voeding uit de supermarkt of drogist. HA staat voor hypoallergeen, maar deze voeding is maar gedeeltelijk (‘partieel’) gehydrolyseerd. Ze is niet geschikt voor een baby met koemelkallergie.
Wat je beter niet geeft
- Geitenmelk of schapenmelk: het eiwit lijkt sterk op dat van koemelk en kan ook een allergische reactie geven.
- Sojadrink, rijstdrank, haverdrank of amandeldrink: deze bevatten niet de voedingsstoffen die een baby nodig heeft en zijn geen vervanging voor zuigelingenvoeding.
- Zelf gekozen ‘lactosevrije’ voeding: lactosevrij betekent niet koemelkeiwitvrij.
Tip: Schrijf een paar weken bij wat je baby drinkt of eet en welke klachten er zijn, met tijdstip erbij. Neem het overzicht en eventueel foto’s van huiduitslag of luiers mee naar de afspraak. Zo kan de arts sneller zien of er een verband is.
Bijvoeding bij koemelkallergie
Ook baby’s met koemelkallergie beginnen tussen 4 en 6 maanden met bijvoeding, net als andere baby’s. Groente, fruit, aardappel, granen en vis zijn prima om mee te starten. Lees meer over de start in ons artikel over oefenhapjes voor je baby en bekijk het voedingsschema per maand voor hoeveel voeding je baby op welke leeftijd nodig heeft.
Lees bij kant-en-klare producten altijd het etiket. Koemelkeiwit zit in veel producten verstopt, onder namen als melkpoeder, wei, weipoeder, caseïne, caseïnaat, boter en room. Allergenen staan op het etiket vetgedrukt of op een andere manier benadrukt.
Het advies om pindakaas en ei tussen 4 en 8 maanden te introduceren, geldt ook voor baby’s met koemelkallergie. Overleg bij een ernstige allergie wel eerst met de arts hoe je dat aanpakt.
Gaat koemelkallergie over?
Ja, bij de meeste kinderen wel. Meer dan de helft van de kinderen met koemelkallergie is er rond de eerste verjaardag overheen. Bij de meeste andere kinderen verdwijnt de allergie in de maanden of jaren daarna.
Daarom is het belangrijk om regelmatig met de arts te bespreken of je weer koemelk kunt proberen. Zo voorkom je dat je kind langer dan nodig een dieet volgt. Probeer het niet zelf als je kind eerder een heftige reactie had.
Wanneer bel je de huisarts?
Neem contact op met de huisarts of het consultatiebureau als je denkt dat je baby koemelkallergie heeft. Bel de huisarts dezelfde dag als:
- je baby minder dan de helft van de normale hoeveelheid drinkt;
- je baby veel overgeeft of diarree heeft en minder plast (minder natte luiers);
- je bloed of veel slijm in de ontlasting ziet;
- je baby niet goed groeit of afvalt;
- je baby suf is of je je grote zorgen maakt.
Bel direct 112 als je baby na het drinken of eten plotseling benauwd wordt, piept, opgezwollen lippen, tong of gezicht krijgt, slap of erg bleek wordt. Dat kunnen tekenen zijn van een ernstige allergische reactie (anafylaxie).
Tot slot
Koemelkallergie bij een baby is vervelend, maar goed te behandelen. Herken je de symptomen, ga dan niet zelf schuiven met voeding, maar laat een arts meekijken. Met de juiste speciale voeding of een aangepast dieet bij borstvoeding verdwijnen de klachten meestal, en de meeste kinderen groeien er vanzelf overheen. Meer over voeding lees je in onze categorie voeding.
Veelgestelde vragen
Dat verschilt. Sommige baby’s reageren binnen minuten tot twee uur, bijvoorbeeld met netelroos of spugen. Bij andere baby’s ontstaan klachten zoals eczeem of diarree pas na uren of dagen.
Een baby kan reageren op kleine hoeveelheden koemelkeiwit die via de moedermelk binnenkomen. Je kunt meestal gewoon doorgaan met borstvoeding, eventueel met een aangepast dieet in overleg met de arts.
Nee. HA-voeding is maar gedeeltelijk gehydrolyseerd. Bij koemelkallergie is sterk of intensief gehydrolyseerde voeding of aminozuurvoeding nodig, op advies van een arts.
Speciale voeding bij koemelkallergie wordt met een voorschrift van de arts vaak vergoed vanuit de basisverzekering. Check de voorwaarden bij je zorgverzekeraar.
Zelftests en losse bloedtesten zijn niet betrouwbaar genoeg om koemelkallergie vast te stellen. De diagnose stelt een arts, meestal met een periode zonder koemelk en een provocatietest.
